GEOFIZYKA W GEOLOGII – nowy kierunek studiów

Geofizyka w GeologiiCzym jest Geofizyka w Geologii?Co mogę robić dalej?

Kierunek GEOFIZYKA W GEOLOGII to nowy makrokierunek stworzony wspólnie przez wydziały Geologii i Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Obecnie obejmuje on studia I (licencjackie).

Fascynują Cię trzęsienia ziemi i wędrówka kontynentów? Pasjonujesz się badaniami Marsa, które prowadzą sondy kosmiczne? A może chcesz poszukiwać nowych złóż surowców naturalnych lub osiągnąć sukces w przemyśle wydobywczym? Kierunek został utworzony dla studentów zainteresowanych naukami o Ziemi i innych ciałach niebieskich i ich badaniem metodami geofizycznymi, w tym ich praktycznym zastosowaniem.

Geofizyka bada i wykorzystuje praktycznie zjawiska fizyczne zachodzące na Ziemi. Badania geofizyczne obejmują zagadnienia o przeróżnej skali, począwszy od analiz gruntów, na których stawiane są budynki, poprzez rozpoznawanie budowy geologicznej Polski, aż po budowę wewnętrzną całej planety. Sztuczne satelity pozwalają spojrzeć na Ziemię z nowego punktu widzenia. W epoce eksploracji Kosmosu doświadczenia wyniesione z badań naszej planety są wykorzystywane w badaniach innych planet, księżyców i komet, gdzie zupełnie odmiennym środowiskiem rządzą te same prawa fizyki. Zajęcia prowadzone będą przez doświadczonych pracowników Wydziałów Fizyki i Geologii. Większość zajęć odbywać się będzie na terenie kampusu Ochota, m. in. w nowo oddanym do użytku budynku Wydziału Fizyki przy ulicy Pasteura 5a. Oferujemy dostęp do nowoczesnej aparatury w laboratoriach badawczych i dydaktycznych oraz do nowoczesnego oprogramowania. Kampus jest dobrze skomunikowany z resztą miasta, docierają do niego tramwaje i autobusy, a metro jest w zasięgu przyjemnego spaceru przez Pole Mokotowskie. Wzdłuż ulicy Banacha przebiega także wygodna ścieżka rowerowa.

Kierunek GEOFIZYKA W GEOLOGII wychodzi naprzeciw potrzebom współczesnych nauk o Ziemi. Studia obejmują bloki zajęć z matematyki, fizyki, informatyki, geofizyki, geologii i planetologii. Studenci zyskają wiedzę fizyczną potrzebną do zrozumienia procesów zachodzących na powierzchni i w głębi Ziemi, doświadczenie geologiczne, niezbędne, aby powiązać teorię z rzeczywistością oraz nauczą się wykorzystywać możliwości, jakie dają współczesne techniki komputerowe. Poznają zarówno praktyczne metody poszukiwawcze i eksploatacyjne, które mają zastosowanie w gospodarce, jak i metody badawcze. Stosujemy nowoczesne metody nauczania, wykorzystując dostępne w Internecie bazy danych i nowoczesne metody analizy. Zajęcia prowadzone są w małych grupach. Szczególną uwagę poświęcamy zdobywaniu praktycznych umiejętności w laboratoriach i podczas prac terenowych. Część zajęć prowadzona będzie przez Internet. Studenci mogą liczyć, że ich wykształcenie będzie naprawdę potrzebne w życiu zawodowym. W celu zapewnienia absolwentom jak najlepszego startu na rynku pracy obowiązkowe letnie praktyki studenckie odbywać się będą w firmach powiązanych z tematyką studiów.

GEOFIZYKA W GEOLOGII jest kierunkiem, który otwiera przed Tobą szerokie możliwości. Studia przygotowują do pracy zarówno w firmach komercyjnych (geofizycznych, poszukiwawczych, wydobywczych oraz związanych z przemysłem kosmicznym), jak i w jednostkach naukowych.

Absolwenci studiów I stopnia będą mogli kształcić się dalej na studiach stopnia II, pogłębiając swoją wiedzę i umiejętności. Nasi naukowcy prowadzą badania sejsmiczne w regionach polarnych, badają własności materii komet i księżyców planet-olbrzymów – to tylko niektóre spośród tematów ich prac. GEOFIZYKA W GEOLOGII pozwoli chętnym dołączyć do tego grona. Po uzyskaniu stopnia magistra absolwenci będą mieli możliwość uzyskania stopnia doktora w ramach studiów doktoranckich na obu wydziałach.

CIGaR – badania geofizyczne na obszarze objętym podpowierzchniowym zapłonem

Logo projektu CIGaR

Zapłon węglowych hałd stanowi duży problem środowiskowy oraz jest źródłem dodatkowego zanieczyszczenia powietrza. Na obszarze Śląska złóż węgla nie brakuje, a co za tym idzie nie brakuje także hałd, na których kopalnie składują materiał, którego nie można wykorzystać. To właśnie tego typu „wysypiska” odpadów kopalnianych, zdecydowała się badać Helena Ciechowska. Wraz ze studentkami kierunku Geofizyka w Geologii – Julią Chachulską oraz Magdaleną Bartmańską i studentami Wydziału Geologii – Stanisławem Mieszkowskim i Agnieszką Huć, stworzyła projekt CIGaR (Coal Ignition Geophysical Research), którego celem jest lokalizacja ognisk zapłonów wewnątrz płonących hałd oraz zbadanie zmian pól fizycznych wewnątrz środowisk objętych pożarem węgla. Projekt został objęty minigrantem Laboratorium Pomysłów Inkubatora UW, którego sponsorem jest firma Roche.

Projekt prowadzony jest pod okiem dr. hab. Radosława Mieszkowskiego. Dużą pomoc studenci zyskują także ze strony Władz Dziekańskich Wydziału Fizyki. Prodziekan ds. Studenckich – dr hab. Krzysztof Turzyński wystąpił o pozwolenie na prowadzenie prac terenowych do Urzędu Miasta Bytom i tym samym studenci uzyskali zgodę na prowadzenie badań terenowych. Do tej pory przeprowadzono dwie serie pomiarowe, następne prace planowane są na styczeń, marzec oraz maj.

Projekt zakłada lepsze zrozumienie dynamiki środowiska objętego pożarem oraz utworzenie modelu migracji ognisk wewnątrz hałdy w celu umożliwienia likwidacji problemu.

Projekt – Szklary

Fot.: Korytarz kopalni w Szklarach, zdjęcie: Helena Ciechowska

Koło Naukowe Geofizyki nie zwalnia tempa. 6 grudnia studenci pod opieką dr hab. Radosława Mieszkowskiego rozpoczęli kolejny projekt badawczy.

Autorem pomysłu jest wiceprezes Koła Naukowego Geofizyki UW – Mikołaj Zawadzki, a opiekunem naukowym Michał Pisz. Pomysł Mikołaja obejmuje odtworzenie mapy kopalni Niklu i Chryzoprazu w Szklarach na Dolnym Śląsku. Kopalnia ta, należy do kopalni głębokich, posiada 5 poziomów, z których najgłębszy znajduje się około 100 metrów pod powierzchnią terenu. Wiele z podziemnych korytarzy zostało zasypanych oraz zalanych. Mikołaj planuje odtworzyć układ sztolni korzystając przy tym z metod geofizycznych oraz baz danych GIS, a także korzystając z dostępnych map historycznych.

7 grudnia odbyła się wizja lokalna oraz przeprowadzono próbny pomiar, którego celem była weryfikacja stosowalności obranej przez studentów metody w badanym obszarze. Mikołaj planuje nawiązać współpracę z Politechniką Wrocławską oraz właścicielem sztolni „Robert” – Dariuszem Domagałą.

Przeprowadzone pomiary pozwolą grupie zaplanować badania terenowe oraz umożliwią określenie przyszłych działań w związku z prowadzonymi badaniami.
Badania były możliwe dzięki dofinansowaniu ze środków Zakładu Fizyki Litosfery Instytutu Geofizyki UW.

Pierwsze obrony na kierunku Geofizyka w Geologii

Fot.: Magdalena Bartmańska i Maciej Karasewicz po egzaminie licencjackim przed gmachem Wydziału Fizyki UW.

17 grudnia 2017 roku obronili się pierwsi studenci naszego kierunku. Magdalena Bartmańska oraz Maciej Karasewicz zyskali tytuł licencjatów kierunku Geofizyka w Geologii i tym samym stali się pierwszymi jego absolwentami.

Praca Magdy obejmowała zagadnienia z zakresu geofizyki stosowanej i nosiła tytuł: „Kartowanie stropu osadów górnej Jury metodą tomografii elektrooporowej w Woli Morawieckiej w województwie Świętokrzyskim”. Jej promotorem był dr hab. Radosław Mieszkowski z Wydziału Geologii UW. Teraz studentka planuje kontynuować studia na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Maciej natomiast napisał pracę zatytułowaną „Krakatau – Erupcje wulkaniczne i tsunami w strefie subdukcji”, której promotorem był prof. dr hab. Marek Grad z Wydziału Fizyki UW.

Gratulujemy ukończenia studiów!

Walne zgromadzenie PSSF

Ponad rok temu – 24 listopada 2018 roku – na Wydziale Fizyki AGH zawiązane zostało Polskie Stowarzyszenie Studentów Fizyki (PSSF), będące polskim komitetem {iaps} – International Association of Physics Students. Wśród założycieli nie zabrakło reprezentacji studentów z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, a wśród nich także studentów kierunku Geofizyka w Geologii.

Logo Polskiego Stowarzyszenia Studentów Fizyki

Do tej pory funkcje Zarządu sprawowali między innymi Michał Suchorowski (AGH) jako prezes, Tomasz Necio (UW) jako wiceprezes, Przemysła Kaim (PW) jako skarbnik, Ewa Glimos (AGH) jako sekretarz, a także Aleksandra Kukiełka (AGH) i Paulina Stasica (AGH).

Ten rok był dla PSSF rokiem, w którym zajęto się wszelkimi formalnościami związanymi z utworzeniem Stowarzyszenia. Na Wydziale Fizyki UW miały miejsce, zorganizowane przez Komitet Lokalny PSSF Uniwersytetu Warszawskiego, krajowe eliminacje do konkursu PLANCKS.

30 listopada bieżącego roku na Politechnice Warszawskiej odbyło się Walne Zgromadzenie PSSFu na którym oficjalnie zatwierdzone zostały Komitety Lokalne – między innymi ten, działający przy Uniwersytecie Warszawskim. Wybrano także nowy Zarząd Stowarzyszenia wraz z Komisją Rewizyjną, na której czele stanie Mikołaj Zawadzki – student naszego kierunku (Geofizyka w Geologii)

Nowy skład Zarządu prezentuje się następująco: prezesem została Aleksandra Kukiełka (AGH), funkcję wiceprezesa w dalszym ciągu pełnić będzie Tomasz Necio (UW) oprócz tego będzie on też pełnił funkcję rzecznika, skarbnikiem został Sebastian Owarzany (AGH), a na sekretarza powołana została Helena Ciechowska (UW). Oprócz tego w Zarządzie Stowarzyszenia znaleźli się Michał Suchorowski (AGH) jako pełnomocnik ds. iapsu, Łukasz Sawicki (PW) jako koordynator Komitetów Lokalnych i członków indywidualnych, Sara Piotrowska (UW) jako pełnomocnik ds. sponsorów i dofinansowań, Kacper Ledwosiński (PW) jako pełnomocnik ds. informatyzacji.

Zapraszamy wszystkich chętnych do dołączania do istniejących już Komitetów Lokalnych PSSF lub zakładaniu ich na uczelniach, na których jeszcze ich nie ma. Do Stowarzyszenia mogą wstąpić studenci fizyki oraz nauk pokrewnych.

Otwarcie próbek z Księżyca

5 listopada, po raz pierwszy od 40 lat, została otwarta próbka Księżycowego regolitu. Zanim jednak przejdziemy do opisywania co i jak, wypadałoby wyjaśnić czym w ogóle jest regolit.

Fot.: Odcisk buta astronauty na księżycowym regolicie, źródło: NASA.

Regolit to nic innego jak warstwa luźnej skały poddanej procesom chemicznym i fizycznym, znajdującej się na powierzchni skalnych planet. W odróżnieniu od zwietrzeliny, która powstaje in situ, jest on produktem wietrzenia powstającego z udziałem lub bez udziału transportu. Co więcej, od 1977 roku, termin regolit stosuje się jedynie do produktu procesów wietrzenia, który nie jest zlityfikowany.  Można powiedzieć, że takim regolitem jest na przykład ziemska gleba.

Jednak Błękitna Planeta to nie jedyne miejsce występowania regolitu. Regolit znaleźć możemy także na Marsie oraz na Księżycu. To z tego ostatniego, podczas programu Apollo przywieziono aż 381,7 kg księżycowego materiału. Księżycowy regolit to warstwa o grubości kilku metrów, powstała na skutek kruszenia skał podczas uderzeń meteorytów oraz opadania na powierzchnię pyłu mającego swoje źródło w mikrometeorytach. Najgrubsza warstwa znajduje się na płaskowyżach Księżyca i osiąga nawet do 20 metrów.

Ostatnia z misji Apollo – Apollo 17 – dostarczyła największej ilości materiału, który udało się przetransportować na Ziemię podczas całego programu. To właśnie podczas misji Apollo 17 przywiezione zostały próbki 73001 i 73002.

Do tej pory otwarto jedną z tych próbek, stało się to w ramach programu ANGSA (Apollo Next Generation Sample Analysis) realizowanego przez NASA. Inicjatywa ta polega na tym, że naukowcy badają próbki technikami niedostępnymi w czasach, gdy zostały pobrane i przetransportowane na Ziemię. Mimo tego, że większość próbek pobranych na Księżycu przez astronautów jest już dobrze zbadana, podjęto decyzję by część z nich pozostało zamkniętych i pozostawionych na przyszłość, by zbadać je za pomocą urządzeń, które nie były dostępne wcześniej.

Obie ze wspomnianych próbek pochodzą z okolic Krateru Lara i stanowią 60-centymetrowe rurki wypełnione księżycowym regolitem. Pobrane zostały w taki sposób, że są ułożone wewnątrz rurek warstwami tak, jak były ułożone na Księżycu. Próbka 73002, która nie była przechowywana próżniowo, to pierwsza z otwartych próbek. Teraz zostanie podzielona między zespoły badawcze i poddana analizie. Druga z próbek – próbka 73001 przechowywana była próżniowo. Jeszcze na Księżycu zamknięto ją w próżniowym pojemniku, który umieszczono w drugim – również próżniowym – pojemniku. Próbka ta ma zostać otwarta na początku 2020 roku, kiedy zostanie doprecyzowany sposób przechwycenia gazów księżycowych, pobranych i szczelnie zamkniętych wraz z próbką.

Seminaria

Fot.: aktywne regiony na Słońcu, Źródło: NASA/Solar Dynamics Observatory

Przypominamy o zbliżającym się Seminarium Fizyki Litosfery i Planetologii. Już w najbliższy piątek (22 listopada 2019) o 9:30 w sali B4.58 w Instytucie Geofizyki UW posłuchać będzie można wykładu zatytułowanego The Outskirt of the Solar System, który wygłosi prof. Hans Rickman.

Nie jest to jednak jedyne zbliżające się Seminarium. W poniedziałek (25 listopada 2019) o godzinie 17:15 odbędzie się spotkanie Koła Naukowego Geofizyki, na którym gościem specjalnym będzie Izabela Kowalska-Leszczyńska z Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk. Wygłosi ona referat na temat Heliosfera – co o niej wiemy i jak ją badamy?. Seminarium odbędzie się w sali 2.07 na Wydziale Fizyki UW.

Następne Seminarium Fizyki Litosfery i Planetologii odbędzie się w piątek 6 grudnia, również o godzinie 9:30 – dotyczyć będzie Dynamiki lodu morskiego oraz jego oddziaływania z morzem w strefie marginalnej, a na ten temat opowie dr hab. Agnieszka Herman z Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego. Wykład odbędzie się w sali B4.58.

Ponadto zaledwie trzy dni później – w poniedziałek (9 grudnia 2019) o godzienie 18:00 – wszystkich chętnych zapraszamy na otwarte spotkanie Koła Naukowego Geofizyki, na którym dr hab. Łukasz Kruszewski z Instytutu Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk, opowie na temat Minerałów magnetycznych. Informacje na temat sali i bardziej detaliczny opis wykładu, pojawi się wkrótce na fanpage’u Koła na facebooku.

Więcej na temat zbliżających się seminariów można przeczytać na stronie IGF FUW – pod linkiem.

SKNŚ – studencka konferencja na AGH

Fot.: Mikołaj Zawadzki prezentujący swój referat podczas konferencji, zdjęcie udostępnione przez: Dawida Pietrucha.

W zeszły weekend w dniach 8-9 listopada odbyła się Studencka Konferencja Nauk Ścisłych im. prof. Antoniego Hoborskiego, zorganizowana przez studentów Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

W konferencji wzięli udział studenci z całej Polski, którzy zaprezentowali tam realizowane przez siebie projekty oraz prowadzone badania. Wśród nich nie zabrakło także przedstawicieli kierunku Geofizyka w Geologii studiów pierwszego stopnia, a także reprezentacji II stopnia kierunku Fizyka, specjalności Geophysics.

Warto dodać, że Mikołaj Zawadzki został wyróżniony trzecim miejscem w konkursie na najlepszy referat. Mikołaj wkrótce kończy studia licencjackie na kierunku Geofizyka w Geologii, jego referat dotyczył tematyki poruszanej przez niego w ramach licencjatu, a jego tytuł brzmiał: „Zmiany wiekowe deklinacji magnetycznej w Gdańsku”.

Wyjazd na konferencje został sfinansowany ze środków Zakładu Fizyki Litosfery w Instytucie Geofizyki UW.

Seminarium Fizyka Litosfery/Planetologia

Rys.: Model rozmiaru Obłoku Oorta w porównaniu z resztą Układu Słonecznego,  źródło: NASA

Nasze rozumienie obrzeża Układu Słonecznego, a konkretnie obszaru znajdującego się za orbitą, po której porusza się Neptun w ciągu ostatnich dekad zostało zrewolucjonizowane dzięki licznym symulacjom numerycznym.

W piątek 22 listopada 2019 o godzinie 9:30 w Instytucie Geofizyki UW odbędzie się wykład na temat: „The Outskirt of the Solar System”. Zostanie od wygłoszony przez prof. Hansa Rickmana, który przybliży temat związany z rozwojem wspomnianych symulacji oraz zwróci uwagę na pozostałe problemy. Zaprezentowany zostanie także projekt badawczy, którego celem ma być rozwiązanie nadmienionych problemów. Przedyskutowane zostaną zagadnienia takie jak sednoidy, Obłok Oorta oraz istnienie Dziewiątej Planety naszego Układu Słonecznego.

Seminarium odbędzie się na czwartym piętrze Wydziału Fizyki w pokoju B4.58, przy ulicy Pasteura 5 – wejście od ulicy. Banacha. Po wyjściu z windy należy skierować się w prawo i minąć dwie pary szklanych drzwi. Za drugimi po lewej stronie znajduje się sala B4.58 w którym odbywać się będzie seminarium.

Więcej informacji  – w tym także abstrakt – znajduje się n astronie Instytutu Geofizyki pod linkiem.

Studencka Konferencja Nauk Ścisłych na AGH

Już 8-9 listopada 2019 odbędzie się Studencka Konferencja Nauk Ścisłych im. prof. Antoniego Hoborskiego na Wydziale Fizyki i Informatyki AGH w Krakowie. Jest ona organizowana w ramach Święta Nauk Ścisłych na AGH. Kierowana jest do studentów, którzy prowadzą własne badania naukowe i chcą przedstawić swoją działalność na forum innych studentów z całej Polski.

Zapisy wciąż trwają, chociaż jest to już ostatni dzwonek dla spóźnialskich, każdy zainteresowany może zgłosić swoją prezentację TUTAJ.

Wśród prezentujących swoje referatu znajduje się czwórka studentów Wydziału Fizyki UW związanych z geofizyką – są to Mikołaj Zawadzki, Tomasz Mikołajków, Helena Ciechowska oraz Aleksandra Fronczak. Nasi studenci zaprezentują wyniki prowadzonych przez siebie badań naukowych. Helena wraz z Aleksandrą przedstawią wyniki uzyskane w ramach pracy nad Zespołowym Projektem Studenckim: „Czy to był bolid?”, Mikołaj zaprezentuje swoją pracę licencjacką o temacie: „Zmiany wiekowe deklinacji magnetycznej w Gdańsku”, a Tomasz wygłosi referat na temat: „Modelowanie rzek w warunkach laboratoryjnych”.

Jeziora na Tytanie

Fot.: mapa bieguna północnego Tytana przedstawiająca zbiorniki ciekłych węglowodorów. Źródło: Wikipedia

Tytan jest największym z księżyców Saturna, ale także jedynym odkrytym w Układzie Słonecznym księżycem otoczonym gęstą atmosferą. Ponadto księżyc ten jest jedynym ciałem niebieskim, poza Ziemią, na którego powierzchni odkryto zbiorniki wypełnione cieczą – w przypadku Tytana są to metanowe jeziora.

O Tytanie można z pewnością powiedzieć, że jest on bardzo zimny, bowiem temperatura jego powierzchni to około −179,2 °C. Otrzymuje on dużo mniej światła niż Ziemia, a jego 90% jest absorbowane przez jego atmosferę. W efekcie do jego powierzchni dociera jedynie 0,1% światła słonecznego, które otrzymuje Ziemia.

W związku z niskimi temperaturami na największym księżycu Saturna, występujący na nim metan znajduje się w stanie ciekłym. To właśnie on wypełnia na powierzchni Tytana jeziora.

Do tej pory uważało się, że jeziora powstały w wyniku zjawisk analogicznych do procesów powstania jezior krasowych na naszej planecie. Skała macierzysta miałaby być rozpuszczana przez ciekły metan, w wyniku czego powstałyby jeziora, których brzegi byłyby strome. Jednak zakładany model nie sprawdzał się dla mniejszych zbiorników. Na podstawie zdjęć wykonanych przez sondę Cassini zauważono, że brzegi zbiorników wznoszą się ku górze, co nie odpowiada modelowi.

Nowa teoria zakłada, że jeziora te mogły powstać w wyniku eksplozji azotu, który zbierał się w skorupie księżyca w jego chłodniejszych okresach, kiedy to azot stanowił dużą część jego atmosfery. Spadał on na jego powierzchnie w formie deszczu, następnie opad ten zbierał się pod powierzchnią terenu. W cieplejszych okresach, niewielkie podniesienie temperatury powodowało zmianę stanu azotu z ciekłego w gazowy. W wyniku podgrzania znajdującego się w skorupie azotu, jego powierzchnia była przez niego rozsadzana, tworząc kratery, później wypełniane metanem. Ten model zdecydowanie lepiej tłumaczy naturę oraz sposób w jaki powstają tego typu zbiorniki.