Model LAB

 

Położenie granicy MOHO (żółta powierzchnia) w danym obszarze i granicy litosfera-astenosfera (LAB) wg modelu lab2015v1.2

Granica pomiędzy litosferą i astenosfera to jedna z najważniejszych granic mechanicznych wewnątrz Ziemi, a także we wnętrzach innych planet. To właśnie na tej granicy mamy rozdzielenie ruchu płyt litosfery of ruchu materii w głębi płaszcza. Tutaj także jest naturalną granicą kompensacji izostatycznej. Model LAB2015v1.2 to pakiet programów opracowany w Zakładzie Fizyki Litosfery, który pozwala określać położenie LAB w wybranych punktach w Europie. Korzysta w tym celu m.in. z danych o MOHO, położenia geoidy i innych.

 

Zakończenie misji Philae

So_hoerte_sich_die_Landung_der_Sonde_Philae_an-Ein_kurzer_Rumms-Story-428289_630x356px_1_KKhdT5jyH_JbQW dniach 1-3 czerwca w Budapeszcie odbyło się spotkanie uczestników misji Philae, kończące historyczny projekt bezpośredniego badania własności jądra komety. Sonda Philae dotarła w pobliże komety 67P/Churyumow-Gerasimenko wraz z sondą Rosetta i po oddzieleniu się w listopadzie 2014 wylądowała na powierzchni komety. Pionierski projekt dostarczył cennych, w tym nieoczekiwanych informacji o budowie jądra komety. Jednym z ważniejszych osiągnięć jest stwierdzenie, że jądro komety mimo średniej gęstości dwukrotnie mniejszej niż gęstość lodu ma przynajmniej lokalnie bardzo twardą powierzchnię. W miejscu lądowania sondy wytrzymałość materiału powierzchni na osiowe ściskanie jest rzędu 1 MPa (eksperyment MUPUS).

Czerwcowe roje meteorów – okazja na szczęście?

meteory_th_390W ciągu czerwca będzie można oglądać kilka rojów meteorów: omega Skorpidy, tau Herkulidy, Arietydy, Czerwcowe Lirydy, Sagittarydy, tau Cetydy, Czerwcowe Bootydy, tau Akwarydy i theta Ophiuchidy. Większość z nich jest jednak mało aktywna, poza rojami: Sagittarydy (średnia aktywność) i Czerwcowe Bootydy (nieregularna). Jak łatwo się domyślić, roju Sagittarydy należy szukać w gwiazdozbiorze Strzelca. Czerwcowe Bootydy związane są z krótkookresową kometą 7P/Pons-Winnecke obiegającą Słońce w ciągu 6,53 roku. Średnica komety to ok. 5,2 km. Zgodnie z tradycją, podczas obserwacji meteoru należy pomyśleć życzenie – podobno odpowiednie życzenia, odpowiednio pomyślane spełniają się w 99% J.  L. Cz.

Polska baza księżycowa

Już niedługo może powstać polska baza księżycowa! Co prawda jeszcze nie na Księżycu, ale trochę bliżej, w Rzepienniku Biskupim (pomiędzy Krakowem i Tarnowem). Będzie to tzw. habitat, czyli obiekt do symulacji pobytu na Księżycu. Ośrodki takie służą do badań nad problemami, jakie mogą wynikać podczas pobytu w bazie na prawdziwym Księżycu, a także do popularyzacji badań kosmicznych. Więcej na stronie: https://polakpotrafi.pl/projekt/baza-ksiezycowa-pod-krakowem oraz na:

http://innpoland.pl/126383,misja-apollo-to-prehistoria-teraz-ladowanie-na-ksiezycu-lub-marsie-bedzie-sie-odbywac-wprost-z-rzepiennika-biskupiego

Saturn i Mars w opozycji!

Quadruple_Saturn_moon_transit_HST

Saturn i jego księżyce, widziane przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a. Największy księżyc Tytan rzuca cień na planetę. /PW

Nie o politykę tutaj chodzi! Opozycja w astronomii oznacza położenie planety na niebie przeciwne względem położenia Słońca. Widoczna jest wtedy prawie cała tarcza planety, a odległość od Ziemi jest jedną z najmniejszych możliwych (zależy to także od chwilowego położenia Ziemi i planety). Opozycje planet Marsa i Saturna to najlepsze momenty do ich obserwacji.
W nocy z 21 na 22 maja w opozycji był Mars – planeta o wyraźnym czerwonym kolorze.
W piątek 3 czerwca 2016 w opozycji znajdzie się Saturn. Około północy planeta będzie znajdowała się na południowym niebie, niedaleko gwiazdy Antares. Antares to czerwony nadolbrzym o średnicy ponad miliarda kilometrów, prawie 900 razy większej niż Słońce. Z uwagi na dosyć niską temperaturę powierzchni (3400 K) świeci światłem o czerwono-pomarańczowej barwie. L.Cz.

II konferencja „Geofizyka w Kosmosie”

Serdecznie polecamy II studencką konferencję pt. „Geofizyka w Kosmosie”. Poniżej załączamy jej plan i szczegółowe informacje.

Termin: 23 maja 2016, w godzinach 10:00–17:00

Planetarium w Chorzowie

Planetarium w Chorzowie. Autor: Bastet78, Wikimedia Commons

Miejsce: Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w Chorzowie, Al. Planetarium 4, 41-500 Chorzów

Tematy prezentacji:

SEKCJA I:

  • Damian Kula – Księżycowe eksperymenty sejsmiczne z perspektywy współczesnej sejsmologii
  • Gabriel Stachura – Badania pól potencjalnych Księżyca
  • Anna Bąk – Zmiany pola grawitacyjnego Ziemi – misja GRACE
  • Marek Ziobro i Bartosz Pudło – Fenomen czarnych zórz polarnych
  • Wojciech Majkut – Struktury powierzchniowe Wenus jako obraz procesów endogenicznych
  • Magdalena Olchawa – Zastosowanie radaru z syntetyczną aperturą w obrazowaniu powierzchni Wenus
  • Zbigniew Wilczyński – Magnetyzm planet zewnętrznych Układu Słonecznego – misja Voyager

SEKCJA II:

  • Leszek Czechowski – Enceladus: tektonika i ewolucja
  • Bartosz Gawęda – Księżyce lodowe – wprowadzenie
  • Patryk Rogocz – Określanie budowy wewnętrznej księżyców lodowych na podstawie analizy ich pola siły ciężkości
  • Katarzyna Gorazda – Wykrywanie podpowierzchniowych oceanów na drodze detekcji pola magnetycznego indukowanego w księżycach lodowych
  • Katarzyna Adamczak – Alternatywne sposoby wykrywania oceanów pod powierzchnią księżyców Saturna jako odpowiedź na trudności pojawiające się przy stosowaniu metody detekcji indukowanego pola magnetycznego
  • Natalia Banasiak – Badania powierzchni księżyców Saturna przy pomocy orbitalnych pomiarów radarowych
  • Dariusz Dziubacki – Sejsmologiczne badania księżyców lodowych – model propagacji fal sejsmicznych w księżycach lodowych na przykładzie Europy
  • Damian Węgliński – Wykorzystanie radaru w badaniach struktury wewnętrznej księżyców lodowych

 

Merkury na tarczy…

Tranzyt Merkurego obserwowany 9 maja z Wydziału Fizyki. Oprócz planety (mała kropka po lewej) na tarczy widać też dużą grupę plam słonecznych 2542.

Tranzyt Merkurego obserwowany 9 maja 2016 sprzed Wydziału Fizyki. Oprócz planety (mała kropka po lewej) na tarczy widać też dużą grupę plam słonecznych o numerze 2542.            /PW

Miłośnicy astronomii wiedzą, że planeta Merkury znajduje się na niebie niedaleko Słońca. Dlatego obserwuje się ją przed wschodem lub po zachodzie Słońca – w zależności od położenia planety na orbicie. Dziś mogliśmy jednak zaobserwować ją na tarczy słonecznej. Przejście Merkurego przez tarczę słoneczną zdarza się co kilka lat (następne będą „już” w listopadzie 2019 r. i listopadzie 2032 r.). Są więc o wiele częstsze niż przejścia Wenus, które ostatni raz można było zaobserwować niedawno, bo w 2012 roku, ale na następna okazja będzie 10 grudnia 2117! Oczywiście obserwacje przejść planet przez tarczę słoneczną, należy prowadzić podobnie jak zaćmień Słońca, czyli zabezpieczywszy oczy. Szczególnie bezpośrednia obserwacja przez lunetę (nawet przez ułamek sekundy) gwarantuje uszkodzenie wzroku! Obraz z lornetki trzeba rzucić na ekran! (więcej informacji w linkach w poprzednim wpisie).

Venus 2012 SDO

Przejście Wenus (duża kropka) przez tarczę słoneczną w 2012 roku widziane przez obserwatorium słoneczne umieszczone w Kosmosie (Solar Dynamics Observatory) przez NASA. Zdjęcie w ultrafiolecie o długości fali 17,1 nm. Autorzy: NASA

Obserwacja przejścia Wenus w 1639 przez Jeremiasza Horrocka pozwoliła na realistyczne określenie rozmiarów Układu Słonecznego. Przejście w 1761 r. pozwoliło rosyjskiemu uczonemu M. Łomonosowowi na stwierdzenie, że Wenus ma gęstą atmosferę.

Francuski astronom Guillaume Joseph Hyacinthe Jean-Baptiste Le Gentil de la Galaisière (to podobno jedna osoba 🙂 ) chciał także obserwować to przejście i w tym celu wybrał się do Indii. Niestety wojna i kłopoty z punktualnością ówczesnych żaglowców spowodowały, że spóźnił się. Niezrażony tym, postanowił zaczekać 8 lat na następne. Wybudował niewielkie obserwatorium w miasteczku Pondichery (znanym też jako Puducherry lub po prostu – Pondy – wtedy w posiadaniu francuskim) w Indiach. Niestety historia nie kończy się, jak baśnie dla dzieci, nagrodą za cierpliwość. Dzień okazał się pochmurny i z obserwacji zostały przysłowiowe nici. Nikt nie będzie chyba zdziwiony, że po tych doświadczeniach astronom zapadł nieco na zdrowiu (psychicznym).  L. Cz.

Merkury przechodzi na tle Słońca!

Dziś nadarza się wyjątkowa szansa, aby zobaczyć inną planetę w biały dzień! Merkury o 13.11 znajdzie się na tle tarczy Słońca i będzie przez nią wędrował aż do zachodu (przy obserwacjach z Polski). Planeta o średnicy trzy razy mniejszej od Ziemi jest maleńką kropką na dysku słonecznym, którą da się zobaczyć, rzutując obraz z teleskopu na ścianę lub z patrząc przez lornetkę z użyciem filtru słonecznego – tu UWAGA!! Koniecznie trzeba użyć filtru słonecznego. Spojrzenie na Słońce bezpośrednio przez sprzęt optyczny prowadzi do utraty wzroku!

Bezpieczne dla oczu są także obserwacje w internecie 🙂 NASA zapewni transmisję „na żywo”: https://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/index.html i zdjęcia z sondy SDO: http://www.nasa.gov/transit

Instrukcja jak rzutować obraz: http://www.teleskopy.pl/obserwacjeslonca.html
I wersja „majsterkowa”: http://docplayer.pl/6614252-Podreczna-kamera-otworkowa-lac-camera-obscura-do-obserwacji-tranzytu-wenus-zacmien-i-innych-zjawisk-zachodzacych-na-sloncu.html

/PW

Nowości z okolic Saturna

Rys. 1. Artystyczne wyobrażenie orbitera Cassini na tle Enceladusa i wyrzucanych z jego wnętrza strumieni pyłu i gazu (NASA).

Rys. 1. Artystyczne wyobrażenie orbitera Cassini na tle Enceladusa i wyrzucanych z jego wnętrza strumieni pyłu i gazu (NASA).

Od 2004 roku wokół Saturna krąży sonda Cassini. Misja Cassini-Huygens to jedna z najbardziej owocnych misji do innej planety. Całkowity koszt był wysoki, bo ok. 3,26 mld USD (NASA pokryła 80%, ESA – 15% i włoska agencja ASI – 5%), ale bezcenne naukowe dane dostarczane są już przez 12 lat. Oprócz orbitera Cassini w skład misji wchodził lądownik Huygens, który wylądował na Tytanie – największym satelicie Saturna. W Zakładzie Fizyki Litosfery prowadzimy badania Tytana i innego satelity – Enceladusa – Rys. 1. Enceladus o średnicy ok.500 km jest najmniejszym ciałem w Układzie Słonecznym aktywnym wulkanicznie. W jego wnętrzu znajduje się ocean wody i przypuszcza się nawet, że może tam istnieć życie. Cassini porusza się po silnie eliptycznej orbicie wokół Saturna, zbliżając się do różnych satelitów. Ostatnie zbliżenie do Enceladusa (na odległość ok. 5000 km) pokazało ciekawą strukturę tektoniczną kształcie litery Y – Rys.2.

W najbliższy piątek 6 maja 2016 r., Cassini zbliży się do Tytana na odległość 971 km. Bez wątpienia uzyskamy nowe cenne dane. Na razie pokazujemy dane z innego zbliżenia pokazujące rzeki z płynnych węglowodorów – Rys. 3. Rolę skał spełnia zamarznięta woda i ciężkie węglowodory w stanie stałym.

Numeryczne i eksperymentalne modelowanie tych rzek to temat naszych prac badawczych w ramach Extraterrestrial Rivers Modelling Group.

L. Czechowski.

Rys. 3. Doliny rzeczne na Tytanie. Obraz radarowy (NASA).

Rys. 3. Doliny rzeczne na Tytanie. Obraz radarowy (NASA).

Rys. 2. System tektonicznych uskoków w kształcie Y w pobliżu centrum aktywności wulkanicznej w okolicy bieguna południowego Enceladusa (NASA).

Rys. 2. System tektonicznych uskoków w kształcie Y w pobliżu centrum aktywności wulkanicznej w okolicy bieguna południowego Enceladusa (NASA).