POKOS 6

10606430_944913758923842_3300480637803263652_nW dniach 28.06-1.07 odbyła się VI Polska Konferencja Sedymentologiczna POKOS 6 „Granice sedymentologii” organizowana m.in. przez Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wykład inauguracyjny  pt „Granice sedymentologi” wygłosił dr hab. Piotr Łuczyński. W tegorocznej edycji konferencji wzięło udział wiele osób zaangażowanych w tworzenie kierunku Geofizyka w Geologii, m.in.: prof. dr hab. Anna Wysocka, prof. dr hab. Maciej Bąbel, dr hab. Leszek Czechowski, dr Małgorzata Kozłowska oraz doktoranci mgr Katarzyna Misiura i mgr Piotr Witek.

Cassis

Orbiter ExoMarsa w pobliżu Marsa – wizja artystyczna (NASA).

Orbiter ExoMarsa w pobliżu Marsa – wizja artystyczna (NASA).

Straszenie dzieci średniowieczu: „rzeźba „pożeracza dzieci” na starówce w Bernie (fot. K. K.)

Straszenie dzieci w średniowieczu: rzeźba „pożeracza dzieci” na starówce w Bernie. Rzeźba miała odstraszać dzieci od zbliżania się do fosy. (fot. K. K.)

W dniach 23-24 czerwca 2016 na uniwersytecie w Bernie (Szwajcaria) odbyło się pierwsze robocze spotkanie grupy naukowców i inżynierów do spraw systemu CaSSiS (Color and Stereo Surface imaging System). Jest to system 2 teleskopów sondy orbitera ExoMars, który za kilka miesięcy dotrze do Marsa. Głównym celem misji jest szukanie tam śladów życia, w tym miejsc wydobywania się metanu. Ponieważ w badaniach tych będzie brał udział nasz Zakład Fizyki Litosfery UW, w spotkaniu uczestniczyli także dr hab. L. Czechowski i dr hab. K. Kossacki. Metan może być wynikiem procesów życiowych zachodzących pod powierzchnią Marsa.

Lato z geofizyką (1)

Portrait_of_Eratosthenes

Lato jest okazją do różnych plenerowych akcji. Także lekcji fizyki, geografii i astronomii. Proponujemy na lato osiem (po jednym na wakacyjny tydzień) prostych eksperymentów z nauk o Ziemi, astronomii lub fizyki.

Na początek jest to:

Pomiar promienia Ziemi metodą Eratostenesa

Eratostenes z Kyreny, ur. ok. 276 p.n.e, w greckim mieście Cyrene w państwie Pentapolis w północnej Afryce (obecnie część Libii), zm.  ok. 195/194 p.n.e.). Grecki matematyk, geograf, astronom i poeta. Kierował sławną biblioteką w Aleksandrii będącą ówczesnym instytutem naukowym. Jako pierwszy zmierzył promień Ziemi metodą podobną do opisanej poniżej. Ponadto zmierzył odległość Ziemi od Słońca, zaproponował ulepszenie kalendarza (liczenie lat od upadku Troi i wprowadzenie roku przestępnego). Do teorii liczb wprowadził tzw ‘sito Erastotenesa’.

Ten pomiar najlepiej wykonać jednocześnie w dwóch odległych miejscach. W tym celu warto umówić się na pomiar z kimś zamieszkałym na tym samym południku lecz w odległości przynajmniej kilkaset kilometrów. Im dalej, tym lepiej. Warto więc nawiązać kontakt z hobbystami nauki ze Skandynawii lub z południowej Europy. Na pewno w Internecie łatwo znajdziemy takich hobbystów. Może też zdążymy przed końcem roku szkolnego umówić się z inną szkołą i doświadczenie przeprowadzić w ramach nauki szkolnej. Dokładny opis doświadczenia znajdziemy tutaj.

Przysyłajcie swoje wyniki.

L. Cz.

Zakończenie misji Philae

So_hoerte_sich_die_Landung_der_Sonde_Philae_an-Ein_kurzer_Rumms-Story-428289_630x356px_1_KKhdT5jyH_JbQW dniach 1-3 czerwca w Budapeszcie odbyło się spotkanie uczestników misji Philae, kończące historyczny projekt bezpośredniego badania własności jądra komety. Sonda Philae dotarła w pobliże komety 67P/Churyumow-Gerasimenko wraz z sondą Rosetta i po oddzieleniu się w listopadzie 2014 wylądowała na powierzchni komety. Pionierski projekt dostarczył cennych, w tym nieoczekiwanych informacji o budowie jądra komety. Jednym z ważniejszych osiągnięć jest stwierdzenie, że jądro komety mimo średniej gęstości dwukrotnie mniejszej niż gęstość lodu ma przynajmniej lokalnie bardzo twardą powierzchnię. W miejscu lądowania sondy wytrzymałość materiału powierzchni na osiowe ściskanie jest rzędu 1 MPa (eksperyment MUPUS).

Czerwcowe roje meteorów – okazja na szczęście?

meteory_th_390W ciągu czerwca będzie można oglądać kilka rojów meteorów: omega Skorpidy, tau Herkulidy, Arietydy, Czerwcowe Lirydy, Sagittarydy, tau Cetydy, Czerwcowe Bootydy, tau Akwarydy i theta Ophiuchidy. Większość z nich jest jednak mało aktywna, poza rojami: Sagittarydy (średnia aktywność) i Czerwcowe Bootydy (nieregularna). Jak łatwo się domyślić, roju Sagittarydy należy szukać w gwiazdozbiorze Strzelca. Czerwcowe Bootydy związane są z krótkookresową kometą 7P/Pons-Winnecke obiegającą Słońce w ciągu 6,53 roku. Średnica komety to ok. 5,2 km. Zgodnie z tradycją, podczas obserwacji meteoru należy pomyśleć życzenie – podobno odpowiednie życzenia, odpowiednio pomyślane spełniają się w 99% J.  L. Cz.

Polska baza księżycowa

Już niedługo może powstać polska baza księżycowa! Co prawda jeszcze nie na Księżycu, ale trochę bliżej, w Rzepienniku Biskupim (pomiędzy Krakowem i Tarnowem). Będzie to tzw. habitat, czyli obiekt do symulacji pobytu na Księżycu. Ośrodki takie służą do badań nad problemami, jakie mogą wynikać podczas pobytu w bazie na prawdziwym Księżycu, a także do popularyzacji badań kosmicznych. Więcej na stronie: https://polakpotrafi.pl/projekt/baza-ksiezycowa-pod-krakowem oraz na:

http://innpoland.pl/126383,misja-apollo-to-prehistoria-teraz-ladowanie-na-ksiezycu-lub-marsie-bedzie-sie-odbywac-wprost-z-rzepiennika-biskupiego

Saturn i Mars w opozycji!

Quadruple_Saturn_moon_transit_HST

Saturn i jego księżyce, widziane przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a. Największy księżyc Tytan rzuca cień na planetę. /PW

Nie o politykę tutaj chodzi! Opozycja w astronomii oznacza położenie planety na niebie przeciwne względem położenia Słońca. Widoczna jest wtedy prawie cała tarcza planety, a odległość od Ziemi jest jedną z najmniejszych możliwych (zależy to także od chwilowego położenia Ziemi i planety). Opozycje planet Marsa i Saturna to najlepsze momenty do ich obserwacji.
W nocy z 21 na 22 maja w opozycji był Mars – planeta o wyraźnym czerwonym kolorze.
W piątek 3 czerwca 2016 w opozycji znajdzie się Saturn. Około północy planeta będzie znajdowała się na południowym niebie, niedaleko gwiazdy Antares. Antares to czerwony nadolbrzym o średnicy ponad miliarda kilometrów, prawie 900 razy większej niż Słońce. Z uwagi na dosyć niską temperaturę powierzchni (3400 K) świeci światłem o czerwono-pomarańczowej barwie. L.Cz.

II konferencja „Geofizyka w Kosmosie”

Serdecznie polecamy II studencką konferencję pt. „Geofizyka w Kosmosie”. Poniżej załączamy jej plan i szczegółowe informacje.

Termin: 23 maja 2016, w godzinach 10:00–17:00

Planetarium w Chorzowie

Planetarium w Chorzowie. Autor: Bastet78, Wikimedia Commons

Miejsce: Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w Chorzowie, Al. Planetarium 4, 41-500 Chorzów

Tematy prezentacji:

SEKCJA I:

  • Damian Kula – Księżycowe eksperymenty sejsmiczne z perspektywy współczesnej sejsmologii
  • Gabriel Stachura – Badania pól potencjalnych Księżyca
  • Anna Bąk – Zmiany pola grawitacyjnego Ziemi – misja GRACE
  • Marek Ziobro i Bartosz Pudło – Fenomen czarnych zórz polarnych
  • Wojciech Majkut – Struktury powierzchniowe Wenus jako obraz procesów endogenicznych
  • Magdalena Olchawa – Zastosowanie radaru z syntetyczną aperturą w obrazowaniu powierzchni Wenus
  • Zbigniew Wilczyński – Magnetyzm planet zewnętrznych Układu Słonecznego – misja Voyager

SEKCJA II:

  • Leszek Czechowski – Enceladus: tektonika i ewolucja
  • Bartosz Gawęda – Księżyce lodowe – wprowadzenie
  • Patryk Rogocz – Określanie budowy wewnętrznej księżyców lodowych na podstawie analizy ich pola siły ciężkości
  • Katarzyna Gorazda – Wykrywanie podpowierzchniowych oceanów na drodze detekcji pola magnetycznego indukowanego w księżycach lodowych
  • Katarzyna Adamczak – Alternatywne sposoby wykrywania oceanów pod powierzchnią księżyców Saturna jako odpowiedź na trudności pojawiające się przy stosowaniu metody detekcji indukowanego pola magnetycznego
  • Natalia Banasiak – Badania powierzchni księżyców Saturna przy pomocy orbitalnych pomiarów radarowych
  • Dariusz Dziubacki – Sejsmologiczne badania księżyców lodowych – model propagacji fal sejsmicznych w księżycach lodowych na przykładzie Europy
  • Damian Węgliński – Wykorzystanie radaru w badaniach struktury wewnętrznej księżyców lodowych

 

Merkury na tarczy…

Tranzyt Merkurego obserwowany 9 maja z Wydziału Fizyki. Oprócz planety (mała kropka po lewej) na tarczy widać też dużą grupę plam słonecznych 2542.

Tranzyt Merkurego obserwowany 9 maja 2016 sprzed Wydziału Fizyki. Oprócz planety (mała kropka po lewej) na tarczy widać też dużą grupę plam słonecznych o numerze 2542.            /PW

Miłośnicy astronomii wiedzą, że planeta Merkury znajduje się na niebie niedaleko Słońca. Dlatego obserwuje się ją przed wschodem lub po zachodzie Słońca – w zależności od położenia planety na orbicie. Dziś mogliśmy jednak zaobserwować ją na tarczy słonecznej. Przejście Merkurego przez tarczę słoneczną zdarza się co kilka lat (następne będą „już” w listopadzie 2019 r. i listopadzie 2032 r.). Są więc o wiele częstsze niż przejścia Wenus, które ostatni raz można było zaobserwować niedawno, bo w 2012 roku, ale na następna okazja będzie 10 grudnia 2117! Oczywiście obserwacje przejść planet przez tarczę słoneczną, należy prowadzić podobnie jak zaćmień Słońca, czyli zabezpieczywszy oczy. Szczególnie bezpośrednia obserwacja przez lunetę (nawet przez ułamek sekundy) gwarantuje uszkodzenie wzroku! Obraz z lornetki trzeba rzucić na ekran! (więcej informacji w linkach w poprzednim wpisie).

Venus 2012 SDO

Przejście Wenus (duża kropka) przez tarczę słoneczną w 2012 roku widziane przez obserwatorium słoneczne umieszczone w Kosmosie (Solar Dynamics Observatory) przez NASA. Zdjęcie w ultrafiolecie o długości fali 17,1 nm. Autorzy: NASA

Obserwacja przejścia Wenus w 1639 przez Jeremiasza Horrocka pozwoliła na realistyczne określenie rozmiarów Układu Słonecznego. Przejście w 1761 r. pozwoliło rosyjskiemu uczonemu M. Łomonosowowi na stwierdzenie, że Wenus ma gęstą atmosferę.

Francuski astronom Guillaume Joseph Hyacinthe Jean-Baptiste Le Gentil de la Galaisière (to podobno jedna osoba 🙂 ) chciał także obserwować to przejście i w tym celu wybrał się do Indii. Niestety wojna i kłopoty z punktualnością ówczesnych żaglowców spowodowały, że spóźnił się. Niezrażony tym, postanowił zaczekać 8 lat na następne. Wybudował niewielkie obserwatorium w miasteczku Pondichery (znanym też jako Puducherry lub po prostu – Pondy – wtedy w posiadaniu francuskim) w Indiach. Niestety historia nie kończy się, jak baśnie dla dzieci, nagrodą za cierpliwość. Dzień okazał się pochmurny i z obserwacji zostały przysłowiowe nici. Nikt nie będzie chyba zdziwiony, że po tych doświadczeniach astronom zapadł nieco na zdrowiu (psychicznym).  L. Cz.