Kilauea, czyli jak ‚piekło’ przyczynia się wzrostu rajskich wysp.

Fresk z Knossos na Krecie, pokazujący dwie przyjaciółki na spotkaniu. Sztuka tej starożytnej cywilizacji pokazuje niefrasobliwe, pogodne sceny.

Wyzwanie dla lingwistów i historyków. Fragment tabliczki z pismem linearnym A z pałacu w Zakros. Obecnie w muzeum w Sitia. Zdjęcie Olaf Tausch.

Podziemne moce ludzkość traktowała jako złowrogie dla ludzi. Grecki Hades i rzymski Pluton, to groźni bogowie podziemia. Trzęsienia ziemi i wybuchy wulkanów – zjawiska znane dobrze ludom zamieszkałym okolice Morza Śródziemnego podtrzymywały przekonanie, że podziemne moce są wrogie ludziom żyjącym pod dobrymi bogami z Olimpu. Pierwsza cywilizacja europejska, cywilizacja minojska, upadła prawdopodobnie wskutek katastrofalnych wybuchów wulkanu na wyspie Θήρα (znanej lepiej jako Santoryn lub Thira). Miliardy ton popiołów wulkanicznych spadło ok. roku 1500 p.n.e. na zaludnione wyspy, niszcząc plony i domy. Dodatkowo fala tsunami powstała wskutek rozpadu wulkanu zniszczyła miasta i wsie rozłożone wzdłuż wybrzeża na Krecie i innych wyspach.  Osłabiona cywilizacja padła łupem wojowniczych ludów. Pozostały nam nieodcyfrowane dotąd tajemnicze  gliniane tabliczki z pismem linearnym A i legenda o Atlantydzie.  Półtorej tysiąca lat później wybuch Wezuwiusza zniszczył kilka rzymskich miast; Pompeje, Herkulanum i Stabie.

Ale starożytni nie zdawali sobie sprawy z tego, że istnienie lądów, to w dużym stopniu zasługa wulkanów i innych procesów mających źródła w głębokim wnętrzu Ziemi. Mieszkańcy Hawajów mają okazję, niemal na co dzień, poznawać oba oblicza tych procesów. Trwający teraz wybuch wulkanu Kilauea to nieszczęście dla ludzi i zwierząt zamieszkujących wyspę. Ale jednocześnie wpadające do oceanu potoki lawy powoli zwiększają powierzchnię lądu.  Hawaje pewnie znamy głównie z filmów, w tym z akcji znanego serialu telewizyjnego „Słoneczny patrol”, która w latach 1999-2001 toczyła się na Hawajach.

Schemat oddziaływania pióropusza płaszcza i poruszającej się płyty litosfery. Public domain. Autor Los688.

Hawaje to grupa wysp na Oceanie Spokojnym. Są one wynikiem gorącej materii dopływającej z głębokiego wnętrza Ziemi w postaci tzw. pióropusza płaszcza. Gorąca materia prowadzi do powstania wulkanizmu na dnie oceanu. Narastający wulkan wynurzył się na powierzchnię tworząc wyspę. Jest to największa wyspa Hawajów, tzw. Wielka Wyspa (Big Island). Tworzy ją kilka wulkanów, w tym największy obecnie wulkan na Ziemi – Mauna Loa.  Mniejsza od niego jest Kilauea. Na jeszcze innym wulkanie, ale na tej samej wyspie, znajdują się wielkie teleskopy, które przyczyniły się do odkrycia planetoidy – gościa z innego układu gwiezdnego. Pisaliśmy o tym w tutaj.

Dodajmy, że dno oceanu (dokładniej płyta litosfery) przesuwa się nad pozostającym w miejscu pióropuszu płaszcza. Inne wyspy Hawajów, w tym wyspa Oahu (to wyspa z Honolulu i Pearl Harbor), to też produkty tego pióropusza, w czasach gdy obszary te znajdowały się nad pióropuszem. Badania tych procesów to jeden z tematów w naszym Zakładzie Fizyki Litosfery w Instytucie Geofizyki UW.

 

Poniżej ciekawy film pokazujący procesy podczas obecnej erupcji wulkanu Kilauea (wg USGS):

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *